kültür mirasları

Kültür mirasları : Anadolu kilimleri 1

Kendini hiç bir şekilde ifade edememiş kadınlarımızın Anadolu’da evlerinde halı ve kilim dokurken sanki bir tualmiş gibi duygu ve düşüncelerini anlattıkları kilimlerdeki simgelerin çok ilgimi çekmesi üzerine, oldukça uzun bir zaman önce yaptığım bir araştırma sırasında şu an elimde bulabildiğim dokümanları biraz güncelleştirerek paylaşalım istedim.

Andolu kadınının kendisini ifade eden tek aracı elinde bulunan , dokumacılık olmuş uzun yıllar boyunca. Kendisini ne ailesine, ne kocasına kabul ettiremeyen, söz söyleme hakkına bile sahip olamayan kadın tüm duygularını, düşüncelerini, söyleyemediklerini dokuduğu kilimlere aktarmış.
Nazım usta ne demiş…

“…Ve kadınlar bizim kadınlarımız:

korkunç ve mübarek elleri ince,

küçük çeneleri,

kocaman gözleriyle anamız, avradımız,

yarimiz ve sanki hiç yaşanmamış gibi ölen

ve soframızdaki yeri öküzümüzden sonra gelen

ve dağlara kaçırıp uğrunda hapis yattığımız

ve ekinde, tütünde, odunda ve pazardaki

ve kara sabana koşulan

ve ağıllarda ışıltısında yere saplı bıçakların

oynak, ağır kalçaları ve zilleriyle

bizim olan kadınlar,

bizim kadınlarımız…”

Dolayısıyla kilimler kadar üzerine işlenen desenler de bizler için bu gün bir kültür mirasıdır. Anadolu kadınları da kah yününü ham maddesi olarak kullandıkları koyunlarını ve tabiattaki diğer hayvanları, kah dertlerini, acılarını ve özlemlerini, aşklarını, sevdalarını sembolik motifler haline getirerek yüzyıllar boyunca kilimlerine işlemiştir.
Tarih boyunca pek çok kültüre ev sahipliği yapan Anadolu, çok çeşitli ve zengin özelliklere sahip el sanatları açısından da bir merkez olmuştur. Çinicilikten seramiğe, taş işçiliğinden cam işlemeciliğe, ahşap oymadan bakırcılığa kadar birçok alanda dünya kültür mirasına zengin eserler sunan Anadolu insanı, dokumacılıkta da oldukça gelişmiştir. Her biri yüzlerce yıllık kültür birikiminin aynası olan halk sanatının bu seçkin örnekleri arasında bulunan kilimlerin ise ayrı bir önemi vardır.

Anadolu insanının doğumunda beşiği, ölümünde tabutunun örtüsü olan kilim, vazgeçilmez bir değere sahiptir. Hayvan yetiştiren atlı göçebelerin, göç ederken, yük taşıyan hayvanlarca taşınabileceği 8 bin yıllık gelenek olan Anadolu kilimciliği, geçmişi yüzyıllar öncesine dayanan köklü bir geleneğin devamıdır.
Hatta bazı araştırmacılar , Anadolu kiliminin kökeninin neolotik çağlara kadar uzandığı bile iddia etmişlerdir.
Anadolu kiliminin, Konya yakınlarında bulunan Çatalhöyük’te bir zamanlar var olmuş neolitik kilim geleneğinin doğrudan devamı olduğu ciddi olarak savunulmuştur ,.
Anadolu’nun birçok yerinde halen, yörenin kültürüne, gelenek ve göreneklerine uygun, evin bir köşesine kurulmuş tezgahlarda, üzeri çeşitli motiflerle süslü, çeşitli renk ve desenlerde kilim dokumacılığı yapılmaktadır.

Anadolu’da ün salmış kilimler, bazen dokunan köyün adı ile (Eşme, Karasu, Emirdağ), bazen aşiretlerin adı ile (Avşar, Berihan, Kirkitli), bazen de kullanılan motiflere göre (Yollu, Çubuklu, İbrik, Aynalı, Bindallı gibi.) anılırlar.
Anadolu kilimleri; kilimin dokunduğu bölgelere, kullanılan bitkisel boyaların rengine ve en çok da kullanılan motiflere göre sınıflara ayrılır.
Kilimlerde kullanılan motifler genellikle halıda, çinide, mermer ve tahta oymacılığında kullanılan motiflerin aynısıdır.

Kilimler üzerindeki motifler yaşanılan çağın özelliklerinin yanı sıra yörenin kültürü, gelenek ve görenekleri, kilimi dokuyan kişinin beklenti , ümit ve yürek çarpmalarına göre de değişiklikler göstermektedir.

Devam edecek