kültür mirasları

kültür mirasları; Anadolu kilimleri 3

Anadolu kilimlerine inen Anadolu kadınının kalbi kendine göre simgelerde buluştu, renklerle ilmeklerde…
Hayatlarındaki olumsuzlukları, aşkları, beklentilerini, umudunu, umutsuzluğunu renklerle duygularına göre buldukları şekillerle anlatan kadınların kendilerine göre bir alfabesi oluştu zamanla kilimlerde…

İçlerinden geçen çoşkuyu bazen kırmızıya yüklediler bazen yeşile ya da gözyaşlarının getirdiği kederleri maviye yüklediler bazen sarıya,
motifler yaptılar gönüllerince…Zamanla kilim diline yerleşen…

Genelde kilimde kullanılan motiflere şöyle bir bakarsak

Hayvansal motiflerde en çok kullanılan kuş motifi olmakla birlikte ejder ve böcek motifleri de kullanılmakta, korkularının yüklediler hayvansal motiflere çoğunlukla bazılarına ise küçük şevkatlerini…
Bitkisel motiflerde ağaç, yaprak, çiçek ve meyve motifleri kullandılar. Umutlarını, beğenilerini çiçeklerle çiçek diliyle anlattılar birazda aşklarını, kimsenin bilmediği sevdalarını…Geometrik motifler ise dokuma kolaylığından dolayı en çok tercih edilen motif türü oldu. En çok görülün şekiller ise üçgen, dörtgen, dikdörtgen ve eşkenar dörtgen.

Karışık motiflerde madalyon, rozet, çengel, sütun yazı, harf, vazo gibi Sembolik motifler kullandılar.

Dokuyucunun duygu düşünceleri ile doğa güçlerini simgeleyen motifler oldu bunlar. Bu gruba kuş, hayat ağacı, el, tarak, ibrik, kandil gibi yaşamsal motifler de girmekte. Kendileri için önemli olan ne varsa koydular motife.
Kilim kadar üzerine işlenen desen de bir kültür mirası olmasın da ne olsundu artık…
Zira dokumacılığın, okuryazarlık döneminden önce köylü ve göçebe Müslüman kadınının elinde bulunan neredeyse tek ifade aracı olduğu unutulmamalı.

Örneğin Hakkari yöresi kilimlerinde kıskançlık ve korku gibi duygular ‘Kurt ayağı’ ve ‘Akrep’ motifi ile; muhabbet, sevgi, sohbet ve fanilik ‘Muhabbet Kuşu’ motifi ile; erkeklik, yiğitlik ve kavgacılık ‘Koç Boynuzu’ motifi ile dile getirilmiş, bitki ve çiçek figürleri ise bereketi, üretkenliği ve mutluluğu ifade etti.

Eli Belinde Analık ve doğurganlık kavramlarının simgesi oldu.
Koç Boynuzunu Bereket, uğur, kısmet, mutluluk, neşe, uzun ömür, kahramanlık ve kuvvet sembolü olarak kullandılar. Çengeli Sivri uçları ile kötü bakışları uzaklaştırmanın simgesi haline getirdiler.

Kilimlerinde İnsanı kadın, erkek ve doğurganlığın simgesi olarak kullandılar..

Genç kızların evlilik isteğini göstermesi için ise saç bağını kullandılar. Dokumacı genç kızlar evlenmek istediğini ailesine açıklayamamanın sancısını çekerken bunu küpe motifleriyle göstermek istediler.
Eli Kem gözlere karşı korunmak için kullanarak kendilerini nazardan korudular.
Ayrıca göz değmesine karşı koruyucu olarak göz motifini kullandılar Soyun ölümsüzlüğünü simgelemek içinse hayat ağacını kullandılar. Yine Uğurlu ve uğursuzluğu simgeleyen motif olarak kuşu kullandılar.

Usta romancımız Yaşar Kemal; Picasso’nun bir yerde, “Benim resimlerim kadar güzel bir şey arıyorsanız o da kilimlerdir” dediğini aktarıyor. Önceki yazımda da belirttiğim gibi...Doğruyu söylediği kesin değil mi?

Kilimler üzerindeki desenlerin binlerce yıl içerisinde evrimleşerek kuşaktan kuşağa aktarıldığını, bunlara her elin ayrı bir yorum katarak zenginleştirdiğini de belirtmek gerekiyor.
Böylece kilime işlenen bir motif binlerce insanın elinden geçiyor.

Anadolu Türkmenlerinin Asya’dan taşıdıkları bu kültür bugün de varlığını sürdürüyor ama her şey gibi o da Türkiye’deki ilgisizlikten nasibini alıyor ne yazık ki…